De ontwerper die de minirok uitvond erkende dat het haar bedoeling was om daarmee mannen te lokken en losse zeden te promoten. Vivienne Westwood, die meehielp aan het creëren van de rock-punk look, zei: “Ik denk dat mode de sterkste vorm van communicatie is die er bestaat. … Mode is voor mij alleen interessant wanneer ze subversief is. De enige reden waarom ik in de mode zit is om het woord ‘conformiteit’ te vernietigen” (Jon Savage, Time Travel: Pop, Media and Sexuality 1976-96, p. 119).
Ik vind grote vreugde in de HEER,
mijn hele wezen jubelt om mijn God.
Hij deed mij het kleed van de bevrijding aan,
hulde mij in de mantel van de gerechtigheid,
zoals een bruidegom een kroon opzet,
zoals een bruid zich tooit met haar sieraden.
Jes 61, 10
In de evangelische wereld speelt kleding niet de rol die hij in vele andere religies speelt: geen rituele gewaden tijdens erediensten, geen juwelen vol symboliek of geheiligde wapens, geen verhullende lange kleren of veganistische weefsels om de kledingstukken mee te maken… En toch staat de Bijbel vol verwijzingen naar kleding. Hoe kunnen we dat met elkaar verzoenen ?
Wel, laat me eerst even een algemene regel aangeven. Mooie rituele kleding zoals God zelf ze ontwierp en aan de Israëlieten doorgaf,kleren waarin bijvoorbeeld de hogepriesters in de tijd van het Oude Testament gekleed gingen in de tempel en waarbij elk stukje kledij een symbool was, toonden de relatie tussen God en de mensen in een verhouding van de grote, almachtige Schepper en Drager van deze wereld tegenover de afhankelijkheid en zwakte van het schepsel, de mens. De kleding dwong respect en eerbied af. Maar tegelijkertijd symboliseerde ze de toekomst, verwees ze naar de (eerste) komst van de Heer Jezus naar deze aarde zo’n 2000 jaar geleden.
Ik wil hiervan maar één voorbeeldje geven omdat de volledige uitwerking ervan me anders veel te ver zou leiden. Neem het schitterende blauwe opperkleed van de hogepriester met aan de zoom afwisselend belletjes en granaatappeltjes.
- De blauwe kleur spreekt van de hemelse oorsprong van het hogepriesterschap.
- De belletjes spreken van geluid, van wat gehoord kan worden, dus van het getuigen, het spreken over God.
- De granaatappeltjes spreken over het vrucht dragen van de mens, over het doen, het werken als kind van God.
Samengevat: dat kleed illustreert het hemelse, het getuigende en het uitvoerende van Gods plan. En met Christus is dit hemelse, dit getuigende en dit werken in een volmaakt evenwicht op aarde gekomen.
Als je op deze manier de vele kledingstukken die in het OT beschreven staan onderzoekt, krijgen ze allemaal een diepgaande spirituele betekenis.
En nu naar vandaag. Waarom zou dit vandaag anders zijn ? Wel, omdat er iets gebeurd is. Jezus, God zelf, is in deze wereld binnengekomen, niet in de vorm van een koning zoals dat zal zijn als Hij terug komt, maar in het lichaam van een gewone mens, als iemand van ons, als een vriend, meer nog een dienaar van ons, mensen. De afstand tussen Gods majesteit en deze vervallen aarde is door Hem geslecht, naar een andere dimensie gebracht zou je kunnen zeggen. Die afstand is door Hem overbrugd. God is nog even groot als vroeger en wij zijn nog even klein als vroeger, maar door Jezus kunnen wij, mensen, God persoonlijk benaderen: door gebed, door Jezus’ voorbeeld te volgen, door te getuigen van Hem en door te doen, te werken waar wij kunnen.
En toch staan de evangelies en de brieven van o.a. Paulus nog vol verwijzingen naar kleding. Maar dan met een totaal andere invulling. En daar wil ik het nu even over hebben. Er zijn 2 invalshoeken.
1. BESCHEIDENHEID TEGENOVER SEKSUALISERING
Onlangs verscheen er een artikel in de krant The Wall Street Journal met als titel: “Why do we let them dress like that ?”. Daarin deed de journaliste Jennifer Moses haar beklag over het feit dat de huidige samenleving toelaat dat haar tieners en zelfs haar pre-tieners zich kleden – en ik citeer – “als prostituees”. En ja, deze klacht komt wel vaker aan bod in de media. Maar ze sterft elke keer weer even snel als ze opduikt en daarna is het weer: “business as usual”. En die “business as usual” is allesbehalve een dienst aan onze jonge meisjes en al evenmin aan onze volwassen vrouwen.
En toch knijpen ouders, ja, zelfs moeders, een oogje dicht als ze hun dochters zich zo uitdagend zien kleden. Meer nog, ze halen hun Visakaart boven om dit gedrag te betalen, wat nog meer is dan het alleen maar goed te keuren.
Zeker, het voelt krachtig aan om zich als tienermeisje te kleden als een volwassen vrouw. ‘Seks heeft een geweldige kracht’, dus moet zich sexy kleden ook wel een machtsgevoel geven. En ja, jongens en mannen verliezen snel hun hoofd als ze zo’n wat hoerig geklede meid voor hun ogen zien paraderen. Maar de maatschappelijke kost is groot.
Een voorbeeld daarvan: op 14 juli 2008 verscheen er in de VS een studie in opdracht van de Girl Guides and the Mental Health Foundation waaruit bleek dat de seksualisering van de samenleving ernstige mentale problemen veroorzaakte bij jonge meisjes. Het bleek dat
- 66 % van de onderzochte meisjes geregeld gevoelens van boosheid en verdriet koesterden, en dat
- 50 % het heel moeilijk had die gevoelens in de hand te houden.
- 40 % van de meisjes kende iemand die zichzelf gesneden had of erger en
- 33 % van hen had een vriendin met een eetstoornis.
- 40 % kende een vriendin die te lijden had van paniekaanvallen en
- 66 % van hen gaf toe minderwaardigheidsgevoelens te ervaren als ze naar foto’s van modellen in magazines of op TV keken.
En nu citeer ik de journaliste van dat artikel in The Wall Street Journal opnieuw: “Wij zijn de eerste mama’s in de geschiedenis die opgroeiden met de volledige beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen… We zijn de eersten die geen angst moesten hebben dat onze reputaties zouden schade lijden, maar die integendeel door onze leeftijdsgenoten werden opgejaagd om onze echte vrouwelijkheid te gaan vinden in de slaapkamer. En neen, niet iedereen trapte in die val. Er zijn kleine groepjes uitzonderingen zoals in de kringen van de orthodoxe Joden, de evangelische christenen en de Mormonen waar geprobeerd wordt hier tegen in te gaan. Maar de algemene situatie is dat de huidige generatie ouders nooit geleerd heeft hoe haar dochters te beschermen, nooit geleerd heeft hoe te voorkomen dat haar dochters hun lichaam veel te vroeg wegschenken”.
En nu ga ik terug naar de Bijbel.
- Paulus schrijft aan zijn jonge vriend Timoteus: “Ook wil ik dat de vrouwen zich waardig, sober en ingetogen kleden. Ze moeten niet opvallen door een opzichtige haardracht, dure kleding, goud of parels” (1 Tim 2, 9).
- Iets verder schrijft zelfs Petrus in zijn eerste brief: “Uw schoonheid moet niet gelegen zijn in uiterlijkheden, zoals kunstig gevlochten haar, gouden sieraden of elegante kleding” (1 Petr 3, 3).
- Betekent dit dat volgens de Bijbel vrouwen troosteloze, zwartgerokte en in zichzelf opgesloten figuren moeten zijn ? Natuurlijk niet. In het boek Prediker bvb staat: “Draag altijd vrolijke kleren, kies een feestelijke geur.” (Pred 9, 8). Zich mooi maken mag, wordt zelfs aangemoedigd. Maar waar de Bijbel tegen reageert is tegen onverantwoord gedrag en daar hoort ook kleding bij.
In Spreuken 7:10 geeft de Schrift een waarschuwing tegen immoraliteit: “En ziet, een vrouw ontmoette hem in hoerenversiersel, en met het hart op haar hoede”. God waarschuwt hier tegen een vrouw die gekleed is als een hoer. Nu is de vraag die wij stellen: hoe is een hoer gekleed? Nooit een prostitué gezien? In politieseries op TV komt ze dikwijls voor. Ze vertoont zich daar als zodanig; ze kan een undercoveragent zijn; ze kan een heldin zijn; ze kan een slachtoffer zijn; ze kan de slechterik zijn, maar u merkt onmiddellijk dat ze een prostitué is; niemand hoeft u dat te vertellen. Alles wat u moet doen is kijken naar de manier waarop ze gekleed is.
Met andere woorden: de drager communiceert zijn of haar ideaal zelfbeeld, het soort persoon dat hij of zij wenst te zijn. Dat is wat deze experten zeggen. De kleding die u draagt zegt iets over u. Dus is de vraag: Zal wat u doet, of wat u draagt (of juist niet draagt) ervoor kunnen zorgen dat iemand anders in verleiding wordt gebracht ? U zou kunnen zeggen dat de andere partij dat maar voor zichzelf moet uitmaken. Maar dat is niet wat de Bijbel zegt: “Het is goed geen vlees te eten, noch wijn te drinken, noch iets, waaraan uw broeder zich stoot, of geërgerd wordt, of waarin hij zwak is” (Romeinen 14:21) staat daar. Met andere woorden: mensen zijn verantwoordelijk voor elkaar.
2. BEKLEED OF OMKLEED
Er is nog één ander element dat ik hier als evangelisch christen niet onbesproken kan laten. In de H. Schrift wordt kleding heel vaak overdrachtelijk gebruikt in de zin van: “Bekleed worden” of “Omkleed worden” met iets. In de brief aan de Galaten 3:27 schrijft Paulus bvb. dat: “allen die door de doop één met Christus bent geworden, hebt u met Christus omkleed”. Aan de christenen in Rome schrijft hij: “Omkleed u met de Heer Jezus Christus en geef niet toe aan uw eigen wil, die begeerten in u opwekt.” (Rom 13, 14).
God Zelf wil ons kleed zijn. Hij wil onze mantel van gerechtigheid zijn. Hij wil dat we Gods wil zoeken, en zo nodig zelfs wel eens ten koste van onze eigen wil. Hij wil dat mensen hun zonden belijden, gaan geloven dat Hij de enige weg naar redding is zodat Hij op basis daarvan al onze schulden van ons kan afwassen en ons kan bekleden met zijn beste kleed, nl. met de gekruisigde Here Jezus zelf. Als God dan naar ons kijkt, dan ziet Hij niet meer ons, maar Christus. Wij zijn in Christus. Dat betekent dat God als Hij naar ons kijkt dan Jezus’ rechtvaardigheid en heiligheid ziet, omdat Jezus ons “omhult”. Dat is de kern van de evangelieboodschap en zo innig zijn kleding en geloof dan ook met elkaar verweven.
(Dit was een lezing, gehouden op de interreligieuze dialoog van afgelopen najaar)
